Uwagi na marginesie życia publicznego
Blog > Komentarze do wpisu
Rocznica urodzin jednego z polskich geniuszy

13 marca to 168 rocznica urodzin jednego z najwybitniejszych światowych językoznawców, Jana Niecisława Baudouin de Courtenay. Urodził się w 1845 roku w Radzyminie koło Warszawy, był potomkiem pewnego arystokratycznego francuskiego oficera, który osiadł w Polsce w XVII wieku, a jego praprzodkiem był XII-wieczny król Francji Ludwig VI Gruby. Odbył bardzo wnikliwe studia językoznawcze najpierw w Warszawie, a potem także w Pradze i w kilku uniwersytetach niemieckich – w Jenie, Berlinie i Lipsku. W Lipsku obronił pracę doktorską i jako doktor nauk językoznawczych pełnił funkcję profesora w Rosji (bo spora część Polski znajdowała się wówczas w zaborze rosyjskim) – najpierw w Kazaniu, potem w Dorpacie, a w latach 1893-1900 pełnił funkcję profesora w Uniwersytecie Jagiellońskim. Oto zdjęcie (zrobione podczas pobytu w Krakowie) profesora Baudouin de Courtenay i jego rodziny: profesor (po środku), jego siostra Bronisława (po lewej stronie) i żona Romualda (po prawej stronie) oraz pięcioro dzieci (od lewej po kolei – Ewelina, Sławuś, Mania, Zosia i Cezia):

Przebywając w Krakowie odniósł się krytycznie do pewnych zachowań w stosunku do władz austriackich – ludzie wynajmujący mieszkania zawierali umowę i zgłaszali ją władzom miasta z minimalną częścią rzeczywiście ponoszonych opłat, co miało być działaniem antyzaborczym. Austriackie władze miasta natychmiast zorientowały się, że są to oszustwa i wlepiały im opłaty podatkowe  znacznie wyższe, niż te które wynikałyby z rzeczywistych opłat wynajmowania mieszkań. Baudouin de Courtenay chciał ogłosić swoją krytyczną ocenę w jednej z miejscowych gazet, ale żadna nie wyraziła na to zgody, więc opublikował swoją broszurę. W odpowiedzi władze UJ odmówiły mu przedłużenia umowy, co sprawiło że musiał znów odejść do Rosji (do Petersburga). Wkrótce potem został tam zamknięty w więzieniu za krytyczne uwagi dotyczące rosyjskiego reżimu. Do Polski wrócił dopiero po odzyskaniu niepodległości, w 1918 roku, i został profesorem na Uniwersytecie Warszawskim.

Jan Niecisław Baudouin de Courtenay był jednym z najbardziej cenionych językoznawców w całej Europie, był (obok Ferdinanda de Saussure) jednym z głównych twórców lingwistyki strukturalnej. Znakomicie i swobodnie posługiwał się wieloma różnymi językami, publikował także liczne bardzo wysoko cenione artykuły i książki poświęcone badaniom i teoriom językoznawczym, pisane w różnych językach: po polsku, niemiecku, rosyjsku, francusku, czesku i włosku. Nie ograniczał się jednak do publikowania wyłącznie prac naukowych – interesował się zjawiskami społeczno-politycznymi, przy czym był bardzo zaangażowany w dziedzinie wolnomyślicielstwa, kultur regionalnych, poszanowania wolności obywatelskich i praw człowieka. Ogłaszane przez niego pisma publicystyczne publikowane były w gazetach i czasopismach, a także wydawał od czasu do czasu własne broszury poświęcone zjawiskom społeczno-politycznym. Pozwolę sobie zamieścić tu kilka, w moim poczuciu bardzo interesujących, cytatów z jego pism publicystycznych (w latach 1880-1927):

Żaden warszawski polityk, który chciałby zmienić Kaszubów, Ślązaków czy Białorusinów w Polaków, nie miałby prawa czuć się dotknięty tym, że carska administracja próbowała zmienić Polaków w Rosjan.

Nieustająca aż do dni naszych zaborczość Rzymu starożytnego rzuca się dziś z całą bezwzględnością, zaciekłością i brutalnością już nie na ciało, ale na duszę człowieka.

Znakomita większość ludzi znajduje się w stanie chronicznego przyćmienia umysłu.

Polityka to smrodliwa kloaka; kto do niej wpadnie, musi się oplugawić. Rozpolitykowanie tępi poczucie sprawiedliwości. Polityka a uczciwość wyłączają się nawzajem.

Z uznania przez Żydów państwowości polskiej wynika ich równouprawnienie z innymi współobywatelami zarówno w prawach jak i obowiązkach.

My w Szkole Głównej nie dzieliliśmy kolegów na „Żydów i „nie-Żydów”. Wszyscy byliśmy równi, wszyscy staraliśmy się pracować dla nauki i dla wspólnego społeczeństwa. […] Dziś kierujemy się nie rozumem i względem na dobro społeczne, ale menażeryjnymi wstrętami i „rasowymi” uprzedzeniami. Dziś dążymy do radykalnego „odżydzania” społeczeństwa polskiego, do radykalnego „odżydzania” nauki polskiej. [… ] Dla mnie zaś jest to nie tylko wstrętne i ochydne, ale, co więcej, nierozumne i zgubne.

W roku 1927 (mając wówczas 82 lata) Jan Niecisław Baudouin de Courtenay wystąpił z kościoła katolickiego dokonując jednej z najwcześniejszych apostazji. Dwa lata później zmarł, a jego rodzina znalazła się w bardzo trudnej sytuacji, aby móc go pochować. Wszystkie ówczesne instytucje zarządzające cmentarzami (powiązane z kościołem katolickim) odmówiły zgody na dokonanie pogrzebu. Zgodę wyraził dopiero jeden z kościołów protestanckich (choć Baudouin de Courtenay nie miał z nim żadnych związków) i jego grób znajduje w Warszawie na Cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym.

 

Źródło cytatów: J.N. Baudouin de Courtenay, Dzieła wybrane. Tom VI: Pisma publicystyczne. Warszawa: PWN, 1983.

wtorek, 19 marca 2013, de_percheville

Polecane wpisy

Komentarze
2013/03/21 18:16:28
Zdradź, gdzie Ci się udało wygrzebać wspomnienie tej arcyciekawej postaci.
-
2013/03/21 19:28:36
Aaaa..., przepraszam, nie zauważyłem, że podałeś źródło.
-
2013/03/23 15:46:08
Profesor Witold Doroszewski postanowił opublikować większość najważniejszych publikacji J.N. Baudouin de Courtenay. Kierując zespołem redakcyjnym naukowców językoznawczych zaplanował i uruchomił wydanie 6-tomowej serii publikacji (w latach 1974-1990; uczestniczył w wydaniu 1 tomu, pozostałe 5 ukazało się już po jego śmierci). Udało mi się nabyć cały wspomniany zestaw:
J. N. Baudouin de Courtenay, Dzieła wybrane. Tom 1: Szkice językoznawcze. Warszawa: PWN, 1974.
J. N. Baudouin de Courtenay, Dzieła wybrane. Tom 2: O drevnepol'skom jazyke do XIV stoletija. Warszawa: PWN, 1976.
J. N. Baudouin de Courtenay, Dzieła wybrane. Tom 3: Pisma dialektologiczne. Warszawa: PWN, 1989.
J. N. Baudouin de Courtenay, Dzieła wybrane. Tom 4: Językoznawstwo ogólne i indoeuropejskie. Warszawa: PWN, 1990.
J. N. Baudouin de Courtenay, Dzieła wybrane. Tom 5: Pisma polonistyczne. Pisma slawistyczne. Warszawa: PWN, 1983.
J. N. Baudouin de Courtenay, Dzieła wybrane. Tom 6: Pisma publicystyczne. Warszawa: PWN, 1983.